Van kennisontwikkeling naar kennisdeling

Themaochtend ‘Over grenzen’: open gesprek over zelfbeschadiging

Contact maken, oprechte aandacht en vertrouwen hebben; het zijn kernwoorden tijdens de themaochtend ‘Over grenzen’ op vrijdag 8 november. De ochtend, georganiseerd ter gelegenheid van de promotie van onderzoeker Kim van den Bogaard, stond in het teken van zelfbeschadiging bij mensen met een verstandelijke beperking.

Het is inmiddels traditie bij de Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking (AWVB): als een onderzoeker promoveert, grijpen we die gebeurtenis aan om een studieochtend te organiseren over een thema dat aansluit bij het betreffende onderzoek.

Omdat het proefschrift van Kim van den Bogaard (zie onderaan dit artikel) gaat over grensoverschrijdend gedrag, nodigden we twee experts uit om te spreken over zelfbeschadiging. Na afloop van de lezingen presenteerde prof. dr. Petri Embregts de VerbanXdoos, een nieuw praktijkproduct van de AWVB dat begeleiders helpt bij het stapsgewijs in kaart brengen van zelfbeschadigend gedrag van mensen met een verstandelijke beperking.

Met ruim 70 aanwezigen zat de zaal in het Simongebouw van Tilburg University vol. Petri Embregts heette alle aanwezigen van harte welkom. ‘We voelen ons vaak onthand om adequaat te reageren op zelfbeschadiging’, signaleerde ze. ’En vaak weten we niet waarom mensen met een verstandelijke beperking zichzelf beschadigen? Juist daarom is een dag als vandaag zo belangrijk, een dag die het thema op de kaart zet en een bijdrage levert aan meer kennis over zelfbeschadigend gedrag bij mensen met een verstandelijke beperking’, aldus Embregts.

Klem zitten
Bij zelfbeschadiging gaat vaak de meeste aandacht naar de schade die het gedrag met zich mee brengt’, stelde dr. Nienke Kool, de eerste spreker van de ochtend. ‘Terwijl het juist over de vraag zou moeten gaan: waarom doet iemand dit nou? Mensen die zichzelf beschadigen, zitten klem. Ze hebben het moeilijk. Zelfbeschadiging is een teken van onderliggend lijden.’

Kool, die bij GGZ-organisatie Fivoor onderzoek doet naar zelfbeschadiging en daarover het boek Achter de littekens schreef, wist de luisteraars drie kwartier lang te boeien. ‘We moeten ons realiseren dat zelfbeschadiging een cliënt iets oplevert. Hoe je dat doorbreekt? Het begint met écht contact maken, oprechte aandacht hebben en zo een gevoel van veiligheid creëren.’

Haar woorden en boodschap kregen een krachtige extra dimensie, zodra ervaringsdeskundige Laura het woord nam. Ademloos luisterde de zaal naar Laura’s persoonlijke verhaal, waarin ze een antwoord probeerde te vinden op de vraag hoe iemand ertoe komt om zichzelf te beschadigen. ‘Soms konden al mijn emoties voelen als een ballon die op knappen stond, als een tornado in mijn hoofd. Zelfbeschadiging gaf me het gevoel dat ik weer kon denken, dat ik nog leefde en grip op mijn lichaam had.’

Emotieregulatie
Goede hulpverlening begint bij kennis, betoogde Kool, toen een van de aanwezigen uit het publiek vroeg wat hij als begeleider concreet kan doen. ‘Nog altijd krijgen zorgverleners in hun basisopleiding nauwelijks onderwijs over zelfbeschadiging.’ Laura, inmiddels werkzaam in de jeugdzorg, beaamde dat: ‘Mijn collega’s schieten vaak in paniek als iemand zichzelf beschadigt. Het gaat erom dat je ziet dat het een vorm van emotieregulatie is.’

Wat haar hielp: begeleiders die rotsvast vertrouwen boden, geduld hadden, en haar hielpen haar eigen gezonde identiteit terug te vinden en weer een netwerk op te bouwen. ‘Als je jezelf beschadigt, raak je het contact met je naasten kwijt. Terwijl je die verbinding met de wereld hard nodig hebt.’

VerbanXdoos
Na afloop van de lezingen werd het eerste exemplaar van de VerbanXdoos uitgereikt aan Peter van Lier, coördinator van het Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE). Het thema zelfbeschadiging is de afgelopen jaren structureel onderzocht door het CCE. De VerbanXdoos is een nieuw praktijkproduct van de AWVB dat begeleiders helpt bij het stapsgewijs in kaart brengen van zelfbeschadigend gedrag van mensen met een verstandelijke beperking. Het uiteindelijke doel van de VerbanXdoos is om begeleiders te helpen beter om te gaan met zelfbeschadigend gedrag van hun cliënten, door inzicht te geven in triggers, omgevingskenmerken en consequenties van de zelfbeschadiging.

 

 

Promotie dr. Kim van den Bogaard
’s Middags na de themaochtend vond de promotieplechtigheid plaats van dr. Kim van den Bogaard, onderzoeker van de AWVB. Zij deed onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag bij mensen met een licht verstandelijke beperking. Lees meer over het onderzoek >

 

Voeg toe aan selectie